گروه ادبیات عرب متوسطه پیربکران

به نام او

 

« مشکل ترين قسمت هر کار، شروع آن و پر لذت ترين قسمت آن ،

آخرين قدمي است که براي انجام آن برداشته مي شود»

آموزش قواعد عربي متوسطه ( پايه دوم) همراه با 50 نکته

« بخوان و بياموز»

نويسنده وتنظيم کننده: شهلا فدايي

دبير عربي دبيرستان پروين اعتصامي طاد

اداره آموزش وپرورش  منطقه پير بکران

 

تابستان : 87

پيشگفتار

خدا را شاکرم که در ادامه ي گرد اوري قواعد عربي مقطع متوسطه پايه اول توانستم قواعد عربي مقطع متوسطه پايه دوم را نيز به صورت مجموعه اي جداگانه اي گرد آوري کنم .

اين جزوه مربوط به عربي پايه ي دوم رياضي و تجربي است بجز دوم ادبي

همچنين تمام رشته هاي پايه ي دوم و سوم فني حرفه اي و کار دانش است.

البته لازم به يادآوري است که براي فني حرفه اي و کاردانش پنج درس اول
( از درس 1تا5) به عنوان عربي 2/1 براي سال دوم و پنج درس آخر از درس
( 6تا10) به عنوان عربي 2/2 براي سال سوم کاربرد دارد .( لازم به ذکر است در اول و آخر هر درس شعر يا سخني آورده شده که دانش آموزان بايد استنباط خود را از آن در سر کلاس بيان کنند) .

اين را نوشتم يادگاري                         تا بماند روزگاري

گرنباشد روزگـــاري                          اين بمانديادگاري 

اميد است چراغ جواني تان هميشه پر فروغ باشد.

تابستان 87

سپاسگزاري

 

از سرکار خانم جواني تايپيست مجرب و حاذق گلبهار تکثير جهت همکاري در تايپ اين مجموعه

از برادر بزرگوار جناب آقاي حيدري جهت سعه ي صدرشان و همکاري بي شائبه با اينجانب

 

شهلافدائي

فهرست مطالب:

 

شعر

درس اول معرفه و نکره

مترادف - متضاد - جمع و مفرد

سخن

درس دوم علائم اعراب 1 ( اعراب فرعي حرفي)

درس سوم علائم اعراب 2 ( اعراب فرعي حرکتي)

درس چهارم اعراب محلي و تقديري

درس پنجم موصوف و صفت يا مضاف و مضاف اليه

درس ششم اعراب فعل 1 ( فعل مضارع مرفوع و منصوب)

درس هفتم اعراب فعل 2 ( فعل مضارع مجزوم)

درس هشتم معلوم و مجهول

درس نهم افعال ناقصه

درس دهم حروف مشبه بالفعل و لانفي جنس

الاعراب و التحليل الصرفي

گفتگو با خدا

پيش از اينها فکر مي کردم خدا

گذرنامه سفر به آن دنيا

نامه آبراهام

چهل گناه زبان

فهرست منابع و ماخذ

 

هو العليم

قواعد درس اول

معرفه و نکره :

« خواب غفلت عين مرگست اي پسربيدار باش              

  مست راحد مي زنند از حد فزون هوشيار باش

بـاتـن سالــم اجـل راهسـت الفـت بـيـشتـر                          

   گرهواي زندگي داري به سر بيدار باش»

در سالهاي گذشته خوانديد که کلمه در زبان عربي به سه دسته تقسيم مي شود.

1- اسم     2- فعل     3- حرف

اولين مبحث مربوط به کتاب دوم مبحثي است که فقط مختص به اسم است و آن مبحث معرفه و نکره مي باشد.

معرفه: اسم هايي است که بر شخص يا شي مشخصي دلالت کند (شناخته شده) مانند: مکه- اصفهان - کتاب عربي - فاطمه و...

اسمهاي معرفه را در زبان عربي مي توان در بيت زير جستجو کرد:

معارف شش بود : ذواللام، اشاره               علم، موصول، مضمر و اضافه

1- اولين دسته معارف معرفه به ذواللام مي باشد.

هر گاه ابتداي اسمي( ال) بيايد آن را معرفه به ال ( معرفه به ذواللام) مي ناميم: مانند الکتاب - العلم

    اسم معرفه به ال

2- دومين دسته از اسمهاي معرفه ، معرفه به اشاره مي باشد.

اسم اشاره اسمي معرفه است که به وسيله ي آن به اشخاص يا اشياء يا مکان اشاره
مي شود.

 

 

الف: اشاره به نزديک             مذکر            مونث

                                        مفرد هذا           هذه                                     

                                       مثني هذان          هاتان  

                                     جمع هولاء         هولاء  

 

    

ب: اشاره به دور                 مذکر            مونث           

                                         مفرد ذلک        تلک

                                       مثني  -           ----   

                                      جمع اولئک    اولئک

 سومين دسته از اسمهاي معرفه ، معرفه به علم مي باشد.

منظور از اسم علم عربي ، همان اسم خاص در زبان فارسي است به عبارت ديگر نام مشخصي يک جنس مانند : دماوند، علي

4- چهارمين دسته از اسمهاي معرفه اسمهاي موصول مي باشد.

موصول به دو دسته تقسيم مي شود: 1- موصول خاص        2- موصول عام (مشترک)

الف) موصول خاص اسم معرفه اي است که براي هر کدام از صيغه ي مفرد ، جمع ، مذکر، مونث صيغه اي معيني دارد.                                     

                  مذکر            مونث

                 مفرد الذي       التي

                جمع الذين       اللاتي

مانند: مريم التي رايتها ----- مفرد مونث

         احمد الذي رايته. ----- مفرد مذکر

ب) موصول عام ( مشترک) : اسم معرفه اي است که براي همه اشخاص يعني مفرد ، جمع، مذکر، مونث يکسان مي آيد.

و عبارتند از الف) من ( که براي اشخاص به کار برده مي شود به معناي آنکه - آنانکه)                                                          مانند :احترم من هو اصغر منک ----- احترام کن کسي را که از تو کوچکتر است.                                                           ب) ما ( براي غير انسان به کاربرده مي شود به معناي آنچه که - آن چيزهائيکه)

 مانند: انفق بما عندک في سبيل الله --- انفاق کن آنچه که نزديک توست را در راه خدا.

نکته : براي ياد آوري موصولات مي توانيد به خلاصه درس هفتم عربي پايه اول متوسط نوشته اينجانب مراجعه کنيد.

5- پنجمين دسته از معارفها مضمرها مي باشد .

منظور از معرفه به مضمر همان ضمير است منفصل و متصل و چه مرفوعي چه منصوبي چه مجروري.

نکته : براي ياد اوري مبحث ضمير مي توانيد به درس ششم عربي پايه اول متوسطه در جزوه اي که براي کلاس اول توسط اينجانب تنظيم شده مراجعه کنيد .

6- آخرين دسته از معارف که بسيار مهم مي باشد معرفه به اضافه مي باشد.

هر گاه دو اسم به دنبال يکديگر بيايند اولين اسم را معرفه به اضافه مي ناميم.

مانند       باب         الصف 

          معرفه به اضافه    معرفه به ال

نکته :در معرفه به اضافه اسم اول را مضاف و اسم دوم را مضاف اليه مي ناميم. مضاف

( معرفه به اضافه) هيچگاه ال يا تنوين نمي گيرد.

نکره: به اسمهايي که بر شخص يا شي نا مشخص دلالت دارند اسم نکره مي گوييم
.( ناشناخته)

نکته : همه اسمها نکره هستند مگر اينکه جزء يکي از شش دسته معارف باشند. حال اسم نکره مي تواند تنوين بگيرد مانند معلم  ومي تواند نگيرد، پس تنوين علامت نکره نيست. بلکه اگر اسمي شامل شش دسته معارف نباشد نکره است.

 

 

نکته : در ترجمه فارسي اسم نکره ( يک --- يک کتاب ) يا( ي----کتابي) مي آوريم

مانند : قرات کتابا------ کتابي خواندم . يک کتاب خوانديم

نکته : چگونه اسم نکره را به معرفه تبديل کنيم؟

روس اول---- هر گاه اول نکره ( ال ) بياوريم آن اسم نکره ----- تبديل به معرفه به ال مي گردد.

ال +اسم نکره= معرفه    مانند تلميذ ------ التلميذ

روش دوم----هر گاه بعداز اسم نکره اسم معرفه اي بياوريم آن اسم نکره نيز معرفه ( معرفه به اضافه) مي گردد.

نکره+ معرفه= مانند کتاب العربيه ----- کتاب     العربيه

                                                   معرفه به اضافه   معرفه به ال

نکته بسيارمهم : هر اسمي يا اول آن ال مي آيد يا آخرش تنوين

به عبارت بهتر يک اسم نمي تواند همزمان هم ال بگيرد هم تنوين ( ال و تنوين با هم جمع بسته نمي شوند)

القلم ------ نادرست   القلم------ درست    قلم------ درست

نکته : پس نتيجه مي گيريم اسمها اغلب داراي يکي از اين سه نشانه مي باشند 1- تنوين اخرشان 2- ال اولشان 3- اضافه شدن به معرفه

 مترادف          متضاد        

اشرح= وسع    ابتعد# اجتنب          جمع الخزائن - الکرام -

سبيل= طريق    يسر# عسر           مفرد الخزينه - الکريم -

الکرام= السخاء

حل =   نشر

هدي = نهج

 

« آنکه به فکر فردا نيست ، به غم فردا گرفتار خواهد شد.» کنفوسيوس

هو الرازق

 

قواعد درس دوم

 علائم اعراب :

 

« اگـر نـيـکبختي تـو را آرزوسـت

چنان زي¹ که دشمن شود با تو دوست »

 

1 : زي Ñ زندگي کن

خوانديم کامه در زبان عربي به سه دسته تقسيم مي شود:

1- اسم   2- فعل    3- حرف

علامت اعراب در اسم:

منظوراز اعراب در اسم حرکت حرف آخر اسم مي باشد.

اعراب در اسم به سه دسته تقسيم مي شود:

1- اعراب ظاهري( قواعد درس دوم و سوم)

2- اعراب تقديري  و

3- اعراب محلي( قواعد درس چهارم)

اعراب ظاهري در اسم به اعرابي گفته مي شود که ما حرکت حرف آخر را مي توانيم با چشم ببينيم.

اعراب ظاهري خود به دوسته تقسيم مي گردد 1- اعراب اصلي  2- اعراب فرعي يا نيابي

1) منظور از اعراب ظاهري اصلي اين است که ما حرکت را در جاي اصلي خود مي بينيم مثلا

التلميذ ناجح                                رايت التلميذ                                      سلمت علي التلميذ

مبتدا مرفوع به اعراب ظاهري اصلي                       مفعول و منصوب به اعراب ظاهري                      مجرور به

2) اعراب فرعي را نيابي نيز مي نامند منظوراز نيابي------ اعراب جانشيني است يعني به جاي حرکت ظاهري اصلي چيز ديگري مي ايد.

اعراب فرعي خود به دو دسته تقسيم مي شود :

1- اعراب ظاهري فرعي حرفي 2- اعراب ظاهري فرعي حرکتي .

1) اعراب ظاهري فرعي حرفي اعرابي است که به جاي حرکت اصلي حرف مي ايد.

1)اعراب ظاهري فرعي حرفي خود به سه دسته تقسيم مي گردد: الف) الجمع السالم المذکر ب) مثني ج) اسماء خمسه

الف) اعراب ظاهري فرعي حرفي جمع مذکر سالم

قبلا خوانديم که اسم جمع مذکر سالم اسمي است که اخر آن (ون) يا (ين) مي ايد .

حال مي گوييم اسم جمع مذکر سالم در حالت نقشهاي رفعي مانند مبتدا يا فاعل آخر آن (ون) مي ايد.

که مي گوييم رفعش به (واو) است مانند:

ذهب       المومنون

فعل         فاعل رفعش به اعراب فرعي حرفي(واو) جمع مذکر

نکته : در سال اول خوانديم که هرگاه فاعل اسم ظاهر باشد چه مفرد چه مثني چه جمع فعل در اول جمله مفرد مي آيد يعني فعل از نظر تعداد از فاعل تبعيت نمي کند اما از نظر جنس مذکر و مونث هميشه تبعيت مي کند مانند بالا:

و اسم جمع مذکر در حالت نقشهاي نصبي يا جري آخر آن (ين) مي آيد که مي گوييم نصب يا جرش به (ي) است.

مانند: رايت المومنين في الصلاة                         سلمت   علي   المومنين          

     مفعول منصوب به اعراب فرعي حرفي (ي) جمع مذکر                          حرف جرمجرور به ي جمع مذکر

ب) مثني که در حالت رفع اخر آن ( ان) مي ايد که مي گوييم رفعش به (الف) است.

قلمان      جميلان   

   مبتدا مرفوع به اعراب فرعي حرفي (الف) مثني

و اسم مثني در حالت نصب يا جردر آخر آن (ين) مي آيد که مي گوييم نصب يا جرش به (ي) است.

اشتريت کتابين من السوق.   دو کتاب را از بازار خريدم.                                                                                     مفعول منصوب به اعراب فرعي حرفي (ي) مثني

ج) اسماء خمسه يا پنجگانه به پنج اسم

 اخ -    اب -    ذو -      فم -   حم -  

برادر – پدر - صاحب – دهان پدر شوهر

اسما ءخمسه گفته مي شود که اين اسمها اعرابشان به حرف است .

در حالت رفع----- واو ------   جاء     ابوک  

                                                                         فعل          فاعل مرفوع به اعراب فرعي حرفي واو اسم خمسه

در حالت نصب---الف  ---- رايت     اخاک

                                                                                  مفعول منصوب به اعراب فرعي حرفي الف اسم خمسه

در حالت جر-----ي-------- سلمت علي ابيک

                                                                                  مجرور به اعراب فزعي حرفي ي اسم خمسه

نکته: اگر يادتان باشد در سال گذشته در مورد معرب و مبني خوانديد حال مي گوييم تمام اسمهاي جمع مذکر و مثني و اسماء خمسه معرب مي باشند يعني با تغيير نقش آنها

مبتدا- فاعل- مفعول -...

حرکت آخرشان حرف آخرشان نيز تغيير مي کند: مانند مثالهاي بالا    

   مترادف                                 متضاد                                   

الفقراء= المساکين          البدايه#النهايه                جمع=البوساء - الثغور-الدراهم- اليتامي

دق  = قرع                    الجوع# العطش              مفرد=الباش- ثغر – الدرهم- يتيم

ناول= اعطي                  الحار# البارد                   

اليتامي= البوساء                                                

تهيئه= وفر

« چه خوب که در کنار هم بنشينيم          پيش از آن که به ياد هم بنشينيم »

 

هوالعليم

قواعد درس سوم

 ادامه مبحث اعراب فرعي:

 

« صد بار بدي کردي و ديدي ثمرش را      

  نيکي چه بدي داشت که يکبار نکردي»

در جلسه قبل در مورد اعراب فرعي حرفي ( جمع مذکر - مثني - اسماء خمسه) صحبت کرديم.

اکنون در ادامه مبحث به دومين دسته اعراب فرعي حرکتي اشاره مي کنيم.

اعراب ظاهري فرعي حرکتي زماني است که به جاي حرکت اصلي ما حرکت ديگري مي بينيم.

اعراب ظاهري فرعي حرکتي خود به دو دسته تقسيم مي گردد:

1)جمع مونث سالم 2) اسم غير منصرف

1) اسم جمع مونث سالم به اسمي گفته مي شود که آخر آن (ات) مي آيد.

اسم جمع مونث سالم در نقشهاي رفعي اعرابش اصلي مي باشد ضمه (ات)    

المسلمات ناجحات.

  مبتدا مرفوع به اعراب ظاهري اصلي جمع مونث

همچنين اسم جمع مونث سالم در نقش جري اعرابش اصلي مي باشد کسره (ات)  

سلمت علي المومنات

                  مجرور به کسره اعراب ظاهري اصلي جمع مونث

اما اسم جمع مونث سالم در نقش نصبي اعرابش فرعي حرکتي مي باشد يعني به جاي فتحه --- کسره مي گيرد.

 

رايت  المومنات 

     مفعول و منصوب به اعراب ظاهري فرعي حرکتي کسره به جاي فتحه (کسره ي نيابي) جمع مونث

2) دومين و آخرين دسته از اعراب فرعي حرکتياسم غير منصوب مي باشد

اسم غير منصوب به اسمي گفته مي شود که فقط حرکت را مي پذيرد يعني حرکت را نمي پذيرد همچنين اسم غير منصوب تنوين نيز نمي گيرد . به عبارت ديگر اسم غير منصرف در حالت کسره حرکت فتحه مي گيرد.

نکته : نام ديگر اسم غير منصرف ---- ممنوع من الصرف مي باشد ( ممنوع از پذيرفتن تنوين)

پس نتيجه مي گيريم که اسم غير منصرف در حالت رفع ونصب اعرابش اصلي مي باشد. اما درحالت جر اعرابش به اعراب فرعي حرکتي است يعني به جاي مي گيرد.

اسمهاي غير منصرف در صفحه ي 34 کتاب به طور کامل آمده است----- بسيار مهم

انواع اسمهاي غير منصرف را مي توان در مثال زيرپيدا کرد.

مريم و حمزه و ابراهيم و احمد با علماء به مساجد تهران رفتند.

نکته : اکثر اسم پادشاهان و پيامبران غير منصرف است.

اسامي همه ي پيامبران الهي غير منصرف است بجز هفت پيامبر: 1- نوح 2- لوط 3- هود 4- صالح 5- شيث 6- شيعيب 7-محمد(ص)

نکته: اسمهاي غير منصرف (ال) يا (تنوين ) يا ( حرکي کسره ) را نمي پذيرند.

رايت احمد                           سلمت علي    احمد                                                                                      مفعول منصوب به اعراب ظاهري اصلي                  حرف جر    مجرور به اعراب ظاهري فرعي حرکتي فتحه به جاي کسره (فتحه نيابي )غير منصرف

نکته: اسم غير منصرف در دو صورت منصزف مي گردد و در حالت مجرور ، کسره را مي پذيرد .

1) اگر(ال) بگيرد و معرفه شود مانند ذهبت الي    المساجد                                                                                                                           حرفجر  مجرور به اعراب ظاهري اصلي (معرفه به ال) منصرف

2)اگر اسم غير منصرف مضاف شود يعني بعد از آن اسم معرفه اي بيايد منصرف مي گردد و کسره را مي پذيرد.

سملت  علي    فاطمه   الزهرا                                                                                                                 جر            مجرور به اعراب ظاهري منصرف (مضاف)

نکته:در قواعد درس اول خوانديم هرگاه دو اسم به دنبال يکديگر بيايند اسم اول را معرفه به اضافه مي گيريم.

نکته: خوب است بدانيم اسمهاي غير منصرف و جمع مونث نيز معرب مي باشند نه مبني.

مترادف              متضاد

تري=تنظر          الدنيا# الاخرة            جمع= الاخبار - البدع - الرسائل

زاهد= عابد         باقيه# فانية               مفرد= الخير - بدعة - رسالة

اجلال=ابهة         قليل# کثير

مساجد= معابد      الرتق# الفتح

عديدة= کثيرة      الغامفن# السهلة

تحدث= تکلم      

حسب= ظن        الظامه# المضيئة

الخليل= الصديق

راي= نظر         الملتمق# المنفصل

السراج= المصباح=القنديل

فتق= فتح

المرء=الانسان

قضي= مر

الهبوط= حط

(از دي که گذشت از او دگر ياد مکن                                                                                                                                           فردا که نيامده است فرياد مکن

برنامده و گذشته بنياد مکن                                                                                                                                                       حالي خوش باش و عمر برباد مکن)

دي:ديروز

هو الرحمن

( دل زير دستان نبايد شکست                           مبادا که روزي شوي زير دست)

قواعد درس چهارم: اعراب محلي وتقديري

در قواعد درس سوم به طور کامل با اعراب ظاهري اصلي و فرعي حرکتي آشنا شديم.

اکنون دومين دسته از اعراب در اسم اعراب محلي مي باشد.

در کتاب عربي سال اول خوانديم که کلمات يا معرب هستندو يا مبني و گفتيم تمام جمله ها وشبه جمله ها اعرابشان محلي است.مبني کلمه اي بود که حرکت حرف آخر آن با وجود تغيير نقشش (مبتدا، فاعل، مجرور، مفعول وزينا ...)

هيچگاه تغيير نمي کرد به عبارت بهتر حرکت حرف آخر آن هميشه ثابت و تغيير ناپذير بود سپس با مبني ها به طور دسته بندي اشنا شديم . ( تمام حروف - ضماير- اسم هاي اشاره - اسم هاي موصول - استفهام - فعل ماضي - فعل امرو دو صيغه ي 12و6 فعل مضارع)

براي يادآوري مجدد مي توانيد به مرور قواعد درس هشتم و دهم از کتاب اول در جزوه اي که توسط اينجانب گردآوري شده مراجعه کنيد.

اکنون مي گوييم که تمام مبني ها از اين به بعد اعرابشان محلي است.

مانند:    هو      الخبير .خبرو مرفوع                                                                                                                                                                                       

مبتدا و مرفوع محلا(مبني - ضمير)

نکته : تمام ضماير اسمند و اسم اول جمله را مبتدا و مرفوع مي ناميم.

سومين و اخرين دسته از اعراب در اسم ، اعراب تقديري است . اعراب تقديري مختص اسمهاي معرب است نه مبني.اعراب تقذيري يعني ما حرکت را روي حرف اخر کلمه نمي بينيم.

اعراب تقديري خود به سه دسته تقسيم مي شود:

1- اسم مصتور اسم مصتوراسمي معرب است که آخر آن به الف کشيده يا الف کوتاه ختم شود.

مانند : دنيا - فريبا         موسي - عيسي                                                                                                      الف کشيده           الف کوتاه

حال مي گوييم اعراب اسم مصتور در هرسه حالت رفع ونصب و جر به صورت تقديري است.

مانند: موسي   ذهب  الي  المدرسه                                                                                                            مبتدا مرفوع تقديرا (مصتور)

زينا   الدنيا    لمصبابيح------ جارومجرور به فتحه نيابي( غير منصرف)

فعل و فاعل              مفعول منصوب تقديرا مصتور

ضمير بارز(نا)

سلمت   علي   عيسي.                                                                                                                           حرف جر   مجرور تقديرا (مصتور)

نکته: اگر اسم مصتوربدون (ال باشد) غالبا الف کوتاه آن به تنوين فتحه تبديل مي شود.                                                               الهدي------- هدي

2- دومين دسته از اعراب تقديري در اسمهاي منقوص مي باشد.

اسم منقوص اسمي معرب است که به ياء ما قبل کسره ختم مي شود. مانند القاضي- الهادي-

نکته: اکنون بايد بدانيم که اسم منقوص فقط در حالت رفع و جر اعرابش تقديري است اما در حالت نصب اعرابش ظاهري اصلي مي باشد يعني ما حرکت فتحه را روي کلمه ي منقوص مي بينيم.

ذهب القاضي الي المحکة.                                                                                                             فعل    فاعل تقديرا مرفوع(منقوص )

سلمت علي   القاضي في الشارع.                                                                                                             حرف جر   مجرور تقديرا (منقوص )

رايت    القاضي   في   المحکمة

فعل و فاعل   مفعول و منصوب به اعراب ظاهري اصلي (فتحه)

نکته: اسم منقوص اگر بدون(ال) باشد در حالت رفع وجر غالبا (ي)از آخر آن حذف و به جاي آن تنوين جر مي گيرد.              القاضي------قاض

مترادف                           متضاد 

آمال=اماني                       الخير# الشر           جمع=الاغاني- الامال- الاماني- العدي

قول الفصل=قول الحق           الجاهل# العالم         مفرد= الاغنيه- الامل- امنيه- العدو

طلب العم=المطلوب              الظاهر#الباطن

المعتدي=المتجاوز                الاول#الاخر          جمع=القيم

فاعل= عامل                     الاقل# الاکثر          مفرد= القيمة

العالم= العاقل                    انحني# لاينحني   

الشاب = الفتي                   جاور#ابتعد

بذل=ناول= اعطي

ابتعد = انفصل

حصل= اکتسب

الاسر= الطاعة

الضياع= الارغام= هلک

فاز= افلح

الکريم= الفتي

الزخرف= الاجلال

(تا تواني رفع غم از چهره غمناک کن        در جهان گريا ندن آسانست ،اشکي پاک کن)

هو العليم

(در جهان چون حسن يوسف کس نديد                                                                                                                                            حسن آن دارد که يوسف آفريد )   حسن: زيبايي

قواعد درس پنجم: مضاف و مضاف اليه

سال قبل در مبحث الاعراب ( ترکيب ) به دو نقش صفت و مضاف اليه اشاره کرديم

اکنون به بيان توضيح کامل هر کدام مي پردازيم.

الف) موصوف و صفت:در ترکيب موصوف و صفت دو جزء وجود دارد موصوف+صفت که جزء دوم يعني صفت به تنهايي وجود خارجي ندارد. به عبارت ديگر جزء دوم ( صفت) جزء اول (موصوف) را توصيف مي کند.

مانند: گل سفيد                                                                                                                                     صفت

نکته: نام ديگر موصوف (مغوت)وصفت(مغت) مي باشد.

نکته : موصوف ( جزء اول) نقش نيست يعني مي تواند نفشهاي ديگري بپذيرد.

رايت     تلميذا        ناجما                                                                                                                                                                                              فعل و فاعل          مفعول (موصوف)    صفت

اکنون مي گوييم صفت در زبان عربي به دو دسته تقسيم مي گردد:

1- صفت مفرد: صفتي(اسمي) است که در چهار مورد از کلمه ي قبل از خودش (موصوف) تبعيت مي کند.

1- عدد  2- جنس  3- شناسايي  4- اعراب

الطالب    المودب---- صفت مفرد

مفرد- معرفه    مفرد - معرفه    

مذکر- مرفوع   مذکر - مرفوع

2- صفت جمله: به فعلي که بعد از اسم نکره بيايد ---- صفت جمله يا جمله ي وصفيه مي گويندکه هميشه اعرابشان محلي است.                          راي   کلبا   يلهث.   سگي را ديد که از تشنگي له له مي زد.                                                                      فعل و فاعل  اسم نکره  صفت جمله محلا منصوب (جمله وصفيه)                                                                                                                                                                               مفعول و منصوب

نکته: براي جمله غير انسان ( اشياء) صفت به صورت مفرد مونث مي ايد.                                                                                    المساجد     الجمليه                                                                                                                     جمع غير انسان       صفت مفرد مونث

ب) مضاف و مضاف اليه: در ترکيب مضاف و مضاف اليه نيز دو جزي وجود دارد . مضاف+مضاف اليه که جزء دوم يعني مضاف به تنهايي وجود خارجي دارد . عبارت ديگر جزء دوم ( مضاف اليه) درباره جزء اول توضيح مي دهد . مضاف اليه هميشه مجرور است.                مانند:   در کلاس                                                                                                                                     م. اليه

نکته: مضاف ( جزء اول) نقش نيست يعني مي تواند نقشهاي ديگري را بپذيرد.

اخذت     کتاب      الطالب.                                                                                                            فعل وفاعل   مفعول(مضاف)    مضاف اليه

نکته: طريقه ي تشخيص مضاف اليه:

1- به ضمير متصلي که بعد از اسم بيايد هميشه نقش مضاف اليه مي دهيم. وآن را محلا مجرور مي ناميم.                                         کتابـک                                                                                                                                   مضاف   مضاف اليه محلا مجرور

نکته: اعراب ضمير را محلي مي ناميم چون ضمائر مبني هستند و مبني ها محلي مي باشند.

2- به اسم (معرفه به ال) که بعد از اسم ديگري بيايد هميشه نقش مضاف اليه مي دهيم و مجرور.                                                                    باب   المدرسة                                                                                                                                 مضاف اليه و مجرور

نکته: همانگونه که در قواعد درس اول عربي خوانديم مضاف ( جزء اول) هيچگاه ال